Ẩn mình dưới gốc đa cổ thụ ở làng Lệ Mật (phường Việt Hưng, Hà Nội), một ngôi miếu nhỏ mang tên “Miếu Chúa” vẫn âm thầm tồn tại qua bao thế kỷ. Không chỉ là nơi thờ phụng một nàng công chúa đời Lý, miếu còn gắn liền với những câu chuyện huyền bí và niềm tin linh thiêng được người dân địa phương gìn giữ bao đời. Miếu Chúa không lộng lẫy, nhưng lại khiến người ta không thể quên bởi vẻ trầm mặc, kỳ lạ, và những điều không thể lý giải bằng lý trí.
Miếu Công Chúa ở làng Lệ Mật
Về thăm làng Lệ Mật, có một ngôi miếu cổ nằm lặng lẽ dưới gốc cây đa già nua đầy cổ kính thu hút sự quan tâm của nhiều du khách. Người dân nơi đây gọi đó là “Miếu Chúa” – nơi thờ một nàng công chúa triều Lý. Ngôi miếu không đồ sộ, không vàng son rực rỡ, nhưng lại mang một câu chuyện kỳ bí, linh thiêng, được truyền miệng qua bao thế hệ như một phần hồn thiêng của làng cổ Lệ Mật.
Chuyện xưa kể rằng, vào đời vua Lý Thái Tông, có một nàng công chúa xinh đẹp tên là Lý Viết Chiêu Nương. Nàng là con gái đầu lòng của vua, mang dung mạo tuyệt trần, tính tình hiền hậu, lại rất yêu thiên nhiên sông nước. Một hôm, vua cha cho phép công chúa đi thuyền du ngoạn trên dòng sông Thiên Đức (nay là sông Đuống), đoạn sông chảy qua vùng đất phía Bắc kinh thành. Đoàn thuyền xuôi dòng trong tiếng nhạc cung đình, trong khung cảnh thơ mộng…
Rễ cây chằng chịt bám chung quanh Miếu Chúa tạo nên khung cảnh huyền bí
Thế nhưng, khi đoàn thuyền đến một khúc sông sâu, sóng nước bỗng nổi cuồn cuộn. Người ta kể rằng, Thủy Tề – vua của thuỷ cung thấy công chúa quá xinh đẹp, đã sai giảo long trồi lên bắt nàng về làm vợ. Chỉ trong chớp mắt, giảo long từ lòng sông bay lên, cuốn lấy công chúa rồi lặn sâu xuống đáy nước, để lại khoảng trống hoảng loạn và tiếng gọi vang dội trên mặt sông.
Hay tin dữ, vua cha lập tức sai các tướng lĩnh giỏi nhất, mang theo pháp khí, xuống tận dòng Thiên Đức để giải cứu. Nhưng dù phép thuật tài giỏi đến đâu, trước sức mạnh của giảo long và thế giới thuỷ phủ âm u, tất cả đều bất lực. Nhà vua đau đớn, treo cờ trắng trên bến sông, cho lập đàn, lòng ôm nỗi tiếc thương khôn nguôi.
Giữa lúc triều đình và ba quân đều tuyệt vọng, thì từ làng Lệ Mật xuất hiện một chàng trai trẻ. Chàng vốn là dân chài lưới, khỏe mạnh, gan dạ, lại có lòng trung nghĩa. Nghe chuyện công chúa bị giảo long bắt, chàng không ngần ngại đến trước điện rồng, xin vua cho mình xuống thuỷ phủ tìm công chúa. Ban đầu, ai cũng cho rằng chàng mơ mộng hão huyền, nhưng thấy chàng quyết tâm, nhà vua cuối cùng cũng chấp thuận.
Chàng lặn xuống dòng sông dữ, chiến đấu với giảo long dưới lòng nước tối tăm, lạnh buốt. Cuộc chiến diễn ra ác liệt trong nhiều canh giờ. Cuối cùng, chàng đã chiến thắng giảo long. Nhưng không may, công chúa đã không còn nữa. Chàng ôm ngọc thể công chúa nổi lên giữa dòng, giữa tiếng nức nở tiếc thương của triều thần và muôn dân đang đứng chờ trên bờ sông.
Cảm kích trước lòng dũng cảm và nghĩa khí của chàng trai, nhà vua ban cho chàng chức quan trong triều. Cùng với đó là trăm cân vàng, lụa là gấm vóc, và đặc ân của triều đình. Thế nhưng, chàng từ chối tất cả. Chàng chỉ xin một điều duy nhất, được lấy đất đưa người làng Lệ Mật khai khẩn, lập nghiệp.
Nhà vua cảm động trước tấm lòng vì dân vì làng, lập tức đồng ý. Theo truyền thuyết, chàng đã đi suốt một ngày một đêm, vòng qua nhiều vùng đất, từ vùng sông Hồng đến vùng gò đồi, và toàn bộ vùng đất ấy sau này chính là khu vực Ba Đình – trung tâm Hà Nội ngày nay. Chàng đưa theo 13 dòng họ lớn của làng Lệ Mật sang sống, lập nên 13 làng trại mới. Từ đây, đất hoang hóa trở thành ruộng đồng xanh tươi, cuộc sống ngày càng phồn thịnh. 13 làng trại ấy vẫn còn tồn tại trong ký ức lịch sử, và mỗi năm họ vẫn về làng Lệ Mật để dâng hương tưởng nhớ người anh hùng khai phá đất đai, cứu công chúa thuở nào.
Về phần công chúa Chiêu Nương, thi hài của nàng được mai táng tại nơi nàng gặp nạn, bên bờ sông Thiên Đức. Dân làng Lệ Mật lập một ngôi miếu nhỏ dưới gốc đa già để thờ nàng. Lạ lùng thay, theo năm tháng, miếu đã xuống cấp, các cột kèo gãy nát, nhưng rễ đa lại mọc đan vào nhau, ôm lấy từng mảnh gỗ vỡ, như giữ cho miếu không bao giờ sụp đổ. Người dân tin rằng, chính linh hồn công chúa đã hóa thân vào cây đa để gìn giữ ngôi miếu, để được mãi ở lại với dân làng, với người đã cứu mình. Ngày nay, ngôi miếu ấy vẫn còn đó, rêu phong, tĩnh lặng nhưng đầy linh khí, được gọi bằng cái tên giản dị mà linh thiêng: “Miếu Chúa”.
Về phần chàng trai làng Lệ Mật, sau này ông mất vào ngày 23/3 âm lịch. Ngày đó được dân làng chọn làm lễ hội lớn hàng năm để tưởng nhớ ông. Chuyện xưa kể rằng, ngay sau khi ông mất, trên mộ phần của ông xuất hiện một tổ mối lớn đùn lên như đài sen. Nhà vua nghe tin, cho rằng đó là điềm lành, đã ban sắc phong ông làm Thượng đẳng Phúc thần và cấp tiền bạc xây dựng đền thờ ngay tại quê nhà. Ngày nay, ông được thờ tại đình làng Lệ Mật – ngay cạnh Miếu Chúa, nơi thờ công chúa Chiêu Nương.
Câu chuyện về công chúa bị giảo long bắt đi, chàng trai làng dũng cảm cứu người và cuộc hồi sinh của vùng đất trù phú từ một lời thỉnh cầu, không chỉ là truyền thuyết đẹp mà còn là một phần hồn thiêng của người Việt. Nó thể hiện sự kết hợp giữa lòng trung hiếu, tinh thần cộng đồng và niềm tin vào những điều linh thiêng vượt qua mọi lý lẽ của con người. Miếu Chúa và đình làng Lệ Mật không chỉ là nơi thờ tự, mà còn là biểu tượng sống động của một huyền thoại bất tử – nơi mà con người, lịch sử và tâm linh cùng hòa quyện vào nhau giữa lòng đất Thăng Long ngàn năm văn hiến…
